Với nhà trong hẻm, lối vào quan trọng không kém bản thân căn nhà. Trước khi cọc, nên đo bề rộng hẻm ở chỗ hẹp nhất (không phải chỗ đầu hẻm), tự đi vào bằng đúng chiếc xe mình sẽ đi, xem đó có phải hẻm cụt không, nghĩ xem xe cứu hoả và xe cứu thương vào được tới đâu, và nói chuyện với vài nhà sát vách.
Tin rao hay ghi "hẻm xe hơi", "hẻm thông", "hàng xóm thân thiện". Ba cụm đó cần kiểm bằng mắt, bằng thước và bằng vài câu chuyện, vì mỗi người hiểu chúng một cách.
Đo hẻm đúng cách: chỗ hẹp nhất mới là bề rộng thật
Đo ở chỗ hẹp nhất trên đường từ trục chính vào nhà. Đầu hẻm có thể rộng, nhưng khúc giữa có nhà lấn bậc, có cột điện, có khúc cua gắt. Chiếc xe đi được tới nhà là do khúc hẹp nhất quyết định.
Tính cả những thứ lấn hẻm. Bậc tam cấp, mái hiên thấp, bồn cây, xe đậu thường trực. Hẻm rộng trên giấy nhưng hẹp trên thực tế.
Thử lái ô tô vào nếu định đi ô tô. "Hẻm xe hơi" có khi nghĩa là xe con lách được vào lúc vắng, không quay đầu được, phải lùi ra. Tự lái thử mới biết.
Xem chỗ đậu xe ban đêm. Có ô tô mà không có chỗ đậu gần nhà thì phải gửi xe xa. Hỏi bãi gửi, chỗ gửi quen của người trong hẻm.
Để ý khúc cua. Hẻm thẳng và hẻm có khúc cua chữ L dù cùng bề rộng nhưng xe vào được rất khác nhau, nhất là xe chở đồ khi dọn nhà, xe chở vật liệu khi sửa.
Nhìn mặt đường hẻm. Hẻm bê tông bị nứt, đọng nước, ổ gà là dấu hẻm ít được sửa. Hẻm vừa làm lại có khi được nâng cao, nhà hai bên thấp xuống.
Ngước nhìn đường dây điện, mái che phía trên. Dây điện võng thấp, mái hiên thò ra làm xe tải nhỏ không vào được. Chuyện này lúc dọn nhà và lúc sửa nhà mới thấy.
Ghi lại bề rộng hẻm thật vào ghi chú. Khi đọc giấy tờ, trên sổ có thể ghi lối đi hoặc hẻm theo một kích thước khác. Hai con số chênh nhau là chuyện cần hỏi.
Hẻm cụt, hẻm thông và chuyện lối thoát khi có sự cố
Hẻm cụt có cái hay: ít xe qua lại, trẻ con chơi được, hàng xóm quen mặt nhau, an ninh tốt hơn. Cái dở là chỉ có một lối ra. Khi lối đó bị chặn vì đám tiệc, vì xe tải đổ vật liệu, vì nước ngập, cả hẻm bị kẹt.
Chuyện đáng nghĩ hơn là sự cố. Nếu có cháy, xe cứu hoả vào được tới đâu? Nếu có người cần cấp cứu, xe cứu thương đậu ở đâu, khiêng người ra bao xa? Với hẻm nhỏ, sâu, nhiều khúc cua, câu trả lời có thể là không vào được. Không cần sợ hãi, nhưng nên biết để chuẩn bị: bình chữa cháy trong nhà, lối thoát lên sân thượng, không làm khung sắt kín bưng mặt tiền.
Nhìn chuồng cọp, khung sắt bịt kín ban công của các nhà xung quanh. Cả hẻm đều bịt kín thì cả hẻm đều không có lối thoát qua ban công. Nếu mua, hãy tính chuyện làm lối thoát có thể mở được từ bên trong.
Hẻm thông thì ngược lại: nhiều lối ra, nhưng có xe chạy tắt qua, ồn hơn, bụi hơn. Có hẻm thông mà giờ cao điểm thành đường tắt cho cả khu, xe máy nối đuôi trước cửa nhà. Đứng xem vào giờ tan tầm sẽ biết.
Hỏi chuyện hàng xóm: nói gì, nghe gì
Chào hỏi tự nhiên, nói thật là đang xem mua nhà. Đa số người ta sẵn lòng nói chuyện. Giấu ý định rồi bị phát hiện còn làm họ dè chừng hơn.
Hỏi về khu: an ninh, ngập, ồn, mất điện mất nước. Những câu này người ta trả lời thoải mái và có ích cho mình nhất.
Hỏi nhẹ về căn nhà: chủ ở bao lâu, sao bán. Không cần tò mò đời tư, nhưng hàng xóm thường biết nhà đó có tranh chấp gia đình, có ai từng đến đòi nợ, từng bán hụt mấy lần chưa.
Để ý thái độ của nhà sát vách. Nhà sát vách là người mình chung tường, chung khe nước, chung mọi chuyện sửa chữa sau này. Hàng xóm khó tính sẽ biến việc sửa nhà thành chuyện dài.
Hỏi về ranh giới và tường chung. Tường này nhà ai xây, có từng cãi nhau về ranh đất, về nước mưa chảy sang không. Chuyện ranh giới là chuyện dễ thành tranh chấp nhất.
Quan sát nhà hàng xóm có cơi nới lấn sang không. Ban công đua ra quá ranh, mái tôn chồm qua nhà mình, ống thoát nước xả sang sân mình. Ghi lại để hỏi chủ nhà và để đối chiếu khi đọc sổ.
Hỏi về sinh hoạt chung của hẻm. Hẻm có tổ chức dọn vệ sinh, có góp tiền thuê bảo vệ, gắn camera chung không. Có hẻm sinh hoạt rất gắn bó, người mới vào được chào đón; có hẻm thì mạnh ai nấy sống.
Gặp tổ trưởng tổ dân phố nếu có dịp. Tổ trưởng biết nhiều chuyện của khu, kể cả chuyện quy hoạch, làm đường mà người dân được thông báo.
Những tín hiệu nên dừng lại suy nghĩ
Hàng xóm nói khác hẳn lời người bán. Chủ nhà bảo không ngập, hàng xóm bảo năm nào cũng lội. Chủ nhà bảo hẻm xe hơi, hàng xóm cười. Lúc đó phải đặt lại độ tin cậy cho mọi lời khác của người bán.
Có tranh chấp ranh giới, lối đi với nhà bên. Chuyện này không tự hết khi đổi chủ. Người mua mới sẽ thừa hưởng nguyên vẹn.
Lối vào nhà đi qua đất của nhà khác. Nhà sâu trong hẻm nhỏ, lối vào duy nhất là lối đi nhờ. Phải kiểm trên giấy tờ lối đi đó là lối đi chung hay chỉ là lối đi nhờ thoả thuận miệng.
Căn nhà từng bán hụt nhiều lần. Có thể chỉ là xui, cũng có thể có lý do mà người mua trước phát hiện ra. Hỏi thẳng vì sao lần trước không thành.
Có người lạ thường đến hỏi chủ nhà. Hàng xóm kể có người tới đòi tiền, dán giấy, la lối. Đó có thể là chuyện nợ nần, thế chấp ngoài, đáng để kiểm kỹ giấy tờ hơn.
Hẻm đang bị dồn ứ rác, nước thải. Hẻm không ai lo vệ sinh thì sẽ tiếp tục như vậy sau khi mình dọn vào.
Nhà nằm cuối hẻm sâu mà không có đèn. Đi về khuya, con đi học thêm về, người già đi bộ. Ánh sáng và camera của hẻm là chuyện an toàn hằng ngày.
Hàng xóm không chọn được, nhưng có thể biết trước
Mua nhà là mua luôn hàng xóm. Một nhà sát vách dễ chịu giúp mình rất nhiều: trông nhà khi đi vắng, cho đi nhờ khi sửa mái, báo tin khi có chuyện. Một nhà sát vách khó chịu thì mọi việc sửa chữa, mọi lần xe đậu chắn cửa đều thành chuyện.
Không ai bắt hàng xóm phải dễ thương. Nhưng mình có quyền biết trước, và nửa tiếng đứng nói chuyện ở đầu hẻm thường đủ để biết. Đừng bỏ qua bước này vì ngại hay vì vội.
Ngược lại, cũng đừng vì một người hàng xóm cộc lốc mà bỏ một căn nhà tốt. Hỏi thêm người khác, nhìn cách cả hẻm sinh hoạt. Một hẻm có nhiều nhà mở cửa, trẻ con chơi ngoài, người già ngồi trước hiên thường là hẻm dễ sống.
Cuối cùng, những gì nghe được từ hàng xóm về ranh giới, lối đi, tranh chấp thì phải đối chiếu với giấy tờ. Lời kể là manh mối, còn giấy tờ và cơ quan đất đai mới là chỗ trả lời.
Câu hỏi thường gặp
Hẻm bao nhiêu mét thì ô tô vào được?
Còn tuỳ cỡ xe, khúc cua và vật cản trong hẻm, nên con số trên tin rao không đủ. Cách chắc nhất là tự lái đúng chiếc xe mình có vào thử, cả lúc hẻm vắng lẫn lúc giờ tan tầm.
Có nên mua nhà trong hẻm cụt?
Hẻm cụt yên tĩnh, an ninh tốt hơn nhưng chỉ có một lối ra. Nếu chọn, nên xem lối ra đó có hay bị chặn không và chuẩn bị phương án thoát hiểm trong nhà như bình chữa cháy, lối lên sân thượng.
Hỏi hàng xóm về căn nhà có bất lịch sự không?
Không, nếu hỏi lịch sự và nói thật là đang xem mua. Người ở lâu thường sẵn lòng chia sẻ về khu phố. Tránh hỏi sâu đời tư của chủ nhà, chỉ hỏi những gì liên quan tới căn nhà và khu.
Lối đi chung trong hẻm nhỏ cần kiểm gì?
Kiểm trên giấy tờ lối đi đó được ghi là lối đi chung hay thuộc đất của ai. Lối đi nhờ chỉ thoả thuận miệng có thể bị đóng khi đổi chủ. Nên hỏi văn phòng đăng ký đất đai hoặc luật sư nếu không rõ.
Nhà hàng xóm cơi nới lấn sang thì xử lý sao?
Ghi nhận hiện trạng, hỏi chủ nhà đã xử lý chưa, và đối chiếu ranh giới trên sổ. Đây là chuyện nên giải quyết hoặc làm rõ trước khi mua, vì sau khi sang tên, mình là người phải đứng ra.
