Một lô đất vườn chỉ thật sự sống được khi có nước đủ dùng cả vào cuối mùa khô và có điện kéo về được với chi phí biết trước. Trước khi cọc, hãy hỏi hàng xóm giếng quanh đó có cạn vào cuối mùa khô không, mang mẫu nước đi thử, và hỏi điện lực địa phương xem trụ điện gần nhất cách bao xa, ai chịu tiền kéo dây.
Ở vùng đồi Lâm Đồng, mùa mưa thì nước thừa, mùa khô thì nhiều vườn phải chạy đi mua nước, đào giếng sâu thêm, hoặc chờ tới lượt bơm từ hồ. Còn điện, có những lô đẹp như tranh nhưng nằm cách đường dây hơn một cây số, muốn có điện phải tự bỏ tiền dựng trụ. Hai chuyện này không hiện lên trong ảnh chụp lô đất, nhưng là thứ cả nhà sẽ đụng tới ngay ngày đầu.
Nước mùa khô: câu hỏi quan trọng nhất
Ở Tây Nguyên và vùng Bảo Lộc, mùa khô thường kéo dài từ cuối năm tới khoảng giữa năm sau, càng về cuối mùa nước càng hiếm. Đây là lúc nông dân tưới cà phê, sầu riêng nhiều nhất, giếng cạn dần, suối nhỏ có thể khô hẳn. Một lô đất xem vào tháng mưa có suối chảy róc rách chưa chắc còn nước vào cuối mùa khô.
Câu hỏi đúng không phải là “có nước không” mà là “cuối mùa khô năm ngoái nước thế nào”. Hỏi ít nhất hai ba nhà quanh đó: giếng nhà họ sâu bao nhiêu, có phải đào thêm không, có năm nào phải mua nước không. Người làm vườn lâu năm nhớ rất rõ những năm hạn nặng.
Nếu định tưới vườn, cần nhiều nước hơn hẳn sinh hoạt. Một lô có giếng đủ cho một gia đình ăn uống chưa chắc đủ tưới vài trăm cây sầu riêng. Hỏi hàng xóm họ tưới bằng nguồn nào, có ao hồ chứa không, có phải chia lượt bơm từ kênh, hồ thuỷ lợi không.
Cuối cùng, đừng quên chất lượng nước. Nước giếng vùng đất đỏ có khi bị đục, nhiễm sắt hoặc phèn ở vùng trũng; vùng trồng trọt nhiều có thể có dư lượng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Mang mẫu nước tới cơ sở xét nghiệm nước để thử trước khi dùng cho ăn uống.
Các nguồn nước của đất vườn và điều cần hỏi
Giếng đào. Rẻ và phổ biến, nhưng dễ cạn vào cuối mùa khô. Hỏi độ sâu, mực nước theo mùa.
Giếng khoan. Lấy được nước sâu hơn, chi phí cao hơn, và không phải chỗ nào khoan cũng có nước. Hỏi thợ khoan địa phương tỉ lệ khoan trúng ở khu đó; việc khai thác nước dưới đất có thể cần đăng ký, hỏi cơ quan tài nguyên môi trường địa phương.
Suối chảy qua đất. Đẹp nhưng nước theo mùa, mùa mưa có thể lũ quét, sạt bờ. Hỏi suối có cạn mùa khô không, có nằm trong hành lang cần chừa lại không.
Hồ thuỷ lợi, hồ thuỷ điện. Ở vùng hồ như Tà Đùng, nhiều người nghĩ cứ bơm nước hồ lên mà dùng. Việc lấy nước từ hồ có thể chịu sự quản lý của đơn vị vận hành, và mực nước hồ lên xuống theo mùa. Hỏi trước khi tính.
Ao hồ tự đào. Trữ nước mưa để tưới mùa khô. Cần diện tích và đất giữ được nước.
Nước máy. Ở vùng ven thị trấn có thể có. Hỏi đơn vị cấp nước có tuyến ống qua khu không, chi phí đấu nối.
Nước mưa. Trữ bằng bồn, bể để dùng sinh hoạt. Cách bổ sung rẻ cho nhà ở cuối tuần.
Mua nước. Nhiều vùng mùa khô có xe chở nước bán. Nếu hàng xóm phải mua nước mỗi năm, đó là dấu hiệu nguồn nước khu này yếu.
Điện: hỏi ai, hỏi gì
Trụ điện gần nhất cách bao xa. Đi bộ đo thử từ lô đất ra trụ điện hạ thế gần nhất. Khoảng cách càng xa, chi phí càng cao.
Hỏi điện lực địa phương. Mang theo vị trí lô đất, hỏi thủ tục đấu nối, ai chịu chi phí đường dây, mất bao lâu.
Đường dây đi qua đất ai. Kéo điện qua đất nhà khác cần họ đồng ý. Không đồng ý thì phải đi đường vòng, tốn thêm.
Điện sinh hoạt hay điện sản xuất. Nếu định dùng máy bơm lớn, hỏi về công suất, điện ba pha có không.
Lô đất đã có công tơ chưa. Nếu có, kiểm tên trên hợp đồng điện, chỉ số, nợ cũ, và cách chuyển tên sau khi mua.
Hỏi hàng xóm về điện chập chờn. Vùng xa đường dây dài, điện hay yếu, cúp vào mùa mưa giông. Biết trước để chuẩn bị.
Hành lang lưới điện cao thế. Nếu có đường dây cao thế đi qua hoặc sát lô, hỏi giới hạn xây dựng trong hành lang an toàn.
Ghi điều kiện vào hợp đồng cọc. Nếu người bán hứa kéo điện, ghi rõ ai làm, khi nào, ai trả tiền, không làm thì xử lý ra sao.
Điện lưới hay điện mặt trời cho nhà vườn?
Nhiều người mua đất xa đường dây tính tới điện mặt trời. Bảng dưới giúp so hai hướng, cùng một số điểm thực tế cần cân nhắc.
| Khía cạnh | Kéo điện lưới | Điện mặt trời độc lập |
|---|---|---|
| Chi phí ban đầu | Phụ thuộc khoảng cách tới trụ, có thể rất cao nếu xa | Pin, bộ chuyển đổi, ắc quy; ắc quy là phần đắt và phải thay theo thời gian |
| Độ ổn định | Ổn định hơn, nhưng vùng xa có thể yếu, cúp khi giông | Phụ thuộc nắng; mùa mưa nhiều ngày âm u điện ít |
| Chạy máy bơm, thiết bị lớn | Được nếu đủ công suất | Khó, cần hệ thống lớn |
| Thủ tục | Làm với điện lực địa phương | Ít thủ tục hơn nếu dùng riêng, hỏi điện lực nếu có ý định nối lưới |
| Hợp với | Ở lâu dài, có tưới vườn | Nhà nghỉ cuối tuần nhỏ, dùng điện ít |
Với người định ở lâu và có vườn cần tưới, điện lưới gần như là bắt buộc. Điện mặt trời là phần bổ sung tốt, khó thay hoàn toàn ở vùng mưa nhiều tháng.
Đưa nước và điện vào giá mua
Lô đất có sẵn giếng tốt, có điện tới tận nơi và lô đất phải tự lo cả hai là hai món hàng khác nhau, dù cùng diện tích, cùng tầm nhìn. Khi so giá, hãy cộng chi phí làm giếng, kéo điện, làm bể chứa vào giá lô đất chưa có hạ tầng.
Người bán thường nói “điện nước ở ngay đây thôi”. Hỏi cụ thể: ngay đây là cách bao nhiêu mét, đã có ai kéo về chưa, giếng của nhà ai. Lời nói chung chung như vậy không thay được một chuyến đi bộ ra trụ điện và một câu hỏi với hàng xóm.
Khi đã có danh sách câu hỏi trong tay, có thể xem các lô đất vườn đang rao quanh vùng Tà Đùng để đối chiếu xem tin nào ghi rõ nguồn nước, khoảng cách điện, tin nào chỉ ghi chung chung. Dù vậy, lô nào cũng phải tự đến kiểm nước, điện, sổ và quy hoạch trước khi cọc.
Với nước, nên chừa một khoản dự phòng cho năm hạn đầu tiên: đào sâu thêm giếng, mua bồn chứa, hoặc mua nước. Với điện, nên hỏi trước thời gian đấu nối để không phải chờ khi nhà đã xây xong.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết giếng có cạn vào mùa khô?
Hỏi hàng xóm quanh lô đất về mực nước giếng vào cuối mùa khô các năm trước, có phải đào sâu thêm hay mua nước không. Nếu được, quay lại xem vào cuối mùa khô trước khi mua.
Có được bơm nước hồ thuỷ điện lên dùng không?
Không nên mặc định là được. Việc lấy nước từ hồ có thể chịu sự quản lý của đơn vị vận hành và quy định về tài nguyên nước. Hỏi UBND xã và cơ quan quản lý hồ trước khi tính.
Kéo điện về lô đất vườn ai chịu chi phí?
Tuỳ trường hợp và quy định của ngành điện; phần đường dây từ lưới tới công trình thường liên quan tới người sử dụng điện. Hỏi điện lực địa phương với vị trí cụ thể của lô đất để biết chi phí và thủ tục.
Điện mặt trời có thay được điện lưới cho nhà vườn?
Với nhà nghỉ cuối tuần dùng điện ít thì có thể, nhưng mùa mưa ở Lâm Đồng nhiều ngày âm u. Nếu có máy bơm tưới vườn và ở lâu dài, điện lưới vẫn cần thiết.
Nước giếng vùng đất đỏ có uống được không?
Không nên đoán. Mang mẫu nước tới cơ sở xét nghiệm để thử trước, nhất là ở vùng trồng trọt nhiều. Nếu cần, lắp hệ thống lọc phù hợp với kết quả xét nghiệm.
